برای شرکت در این دوره می بایست در سایت لاگین کرده باشید  →   ورود | ثبت نام کنید

دستگاه ماهور

یکی از ۷ دستگاه موسیقی ایرانی، دستگاه ماهور است. در جشن ها و سرورها موسیقی شادی که برپا می شود غالبا در دستگاه ماهور اجرا می شود. دستگاه ماهور از گوشه های فراوانی برخوردار بوده که در سه بخش بم، میانی و زیر قابل اجرا است. دستگاه ماهور با وجود آنکه شاد و طرب انگیز است اما از وقار خاصی برخوردار می باشد. از آنجای که انتخاب شعر در موسیقی اهمیت فراوانی دارد شعر و ترانه ای که در این دستگاه نیز خوانده می شود، می تواند شکوه و ابهت ویژه ای به آن ببخشد. موسیقی دانان اصیل و قدیمی ایرانی به شاگردان خود توصیه می کردند که در هنگام اجرای موسیقی بر اساس موقعیت شبانه روزی و حتی ظاهر شنونده دستگاه موسیقی را انتخاب کنند. چونکه ماهور از کلمه ی ماه و هور (خورشید) گرفته شده هم در روز و هم در شب قابل اجرا است. از تصنیف های مشهوری که در دستگاه ماهور اجرا شده می توان به مرغ سحر اشاره کرد. یکی از شاعران بزرگ و به نام دستگاه ماهور عارف قزوینی است که تصنیف ها و آهنگ های زیبایی از او به جا مانده است.

گوشه های دستگاه ماهور

در قدیم موسیقی ایرانی شامل ۱۲ مقام بوده است که نخستین آن ها عشاق نام دارد. هر مقام خود شامل درجاتی بوده که فواصل درجات مقام عشاق با دستگاه ماهور منطبق می شد. بنابراین با این استدلال می توان ادعا کرد که دستگاه ماهور اولین دستگاه در موسیقی اصیل ایرانی است. در موسیقی ایرانی دستگاه ماهور به دلیل فراوانی گوشه هایی که دارد یکی از گسترده ترین مقام های موسیقی به شمار می آید. از ویژگی های اساسی دستگاه ماهور پرده گردانی است به عبارتی برخی از گوشه ها جزو اصلی اجرای دستگاه ماهور هستند. برخی از گوشه های دستگاه ماهور شامل: درآمد، مقدمه داد، داد، مجلس‌افروز، خسروانی، دلکش، خاوران، طرب‌انگیز، نیشابورک، طوسی (یا نصیرخانی)، مرادخانی، فیلی، ماهور صغیر، آذربایجانی، حصارِ ماهور (یا ابول)، زیرافکند، نیریز، شکسته، عراق، نهیب، مُحَیِّر، آشور آوند، اصفهانک، حزین، کرشمه، زنگوله، راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله، کرشمه راک، صفیرِ راک، رنگ حربی، رنگ یکچو، رنگ شَلَخو، رنگ شهرآشوب، مثنوی، حربی، ساقی‌نامه، کشته و صوفی‌نامه.

گوشه در دستگاه های موسیقی ایرانی

نامگذاری هر کدام از گوشه ها به دلایل خاصی است. بعنوان مثال گوشه های خاوران، اصفهانک، جغتایی و حربی نام مکان هستند و احتمالا زادگاه این گوشه ها در همین مکان ها باشد. یا گوشه های مراد خوانی و نصیر خوانی متعلق به افرادی با همین نام ها بوده است. برخی از گوشه هایی که در دستگاه ماهور اجرا می شوند در دستگاه های دیگر نیز مشترک است. مثلا گوشه اصفهانک در سه دستگاه ماهور، نوا و راست پنجگاه نیز اجرا می شود. همچنین گوشه ی کرشمه در همه ی دستگاه ها قابل اجرا است. در اجرای دستگاه های موسیقی ایرانی امکان دارد یک گوشه خود دارای گوشه های فرعی نیز باشد. در همه ی دستگاه های موسیقی ایرانی از «درآمد» برای نشان دادن گوشه های آغازین بکار برده می شود اما در دستگاه ماهور علاوه بر درآمد از «مقدمه» که شامل مجموعه گوشه های درآمد است نیز استفاده می شود. از گوشه های ریتمیکی که در دستگاه ماهور اجرا می شوند می توان به زنگوله، خسروانی، کرشمه، چهر پاره و مجلس افروز اشاره کرد.

جایگاه دستگاه ماهور در موسیقی ملل

موسیقی سنتی ایرانی جز در دستگاه ماهور با موسیقی غرب هماهنگی و همراهی پیدا نمی کند. دستگاه ماهور به علت نداشتن ربع پرده شباهت زیادی به گام ماژور در موسیقی غرب دارد. بنابراین در دستگاه ماهور تا حدودی می توان موسیقی غربی را شبیه سازی و اجرا کرد. دستگاه ماهور در موسیقی عربی جزو مشتقات مقام راست محسوب می گردد. یکی از گوشه های دستگاه ماهور راک است که در بردارنده راک هندی، راک عبدالله و راک کشمیر است. اگر کلمه راک ریشه یابی شود پی خواهیم برد که کلمه راک از کلمه ی راگا در موسیقی هندی گرفته شده است. اجرای گوشه های راک به دلیل فرود دشواری که دارد اجرای آن بسیار مشکل است. گوشه های راک گستره صوتی فراوانی دارد. برای مرکب نوازی گوشه راک از دستگاه اصفهان استفاده می شود.  

برنامه درسی دوره

گوشه های دستگاه ماهور
در آمد اول دستگاه ماهور 00:36:00
درآمد سوم 00:34:00
آوازی 00:32:00
گشایش 00:34:00
داد 00:41:00
خسروانی 00:08:00
فیلی 00:33:00
شکسته 00:40:00
دلکش 00:36:00
قرچه 00:23:00
رضوی 00:29:00
خاوران 00:27:00
فرود ماهور اول 00:23:00

اساتید

104 دانشجو ثبت نام کرده
تمامی حقوق این سایت به محفل آواز تعلق دارد. هرگونه کپی برداری پیگرد قانونی دارد. بهینه سازی و اجرا توسط گروه خلاق
X