دستگاه شور

موسیقی سنتی ایرانی در بردارنده ۷ دستگاه بوده که در میان آن ها دستگاه شور از اهمیت بیشتری برخوردار است. از آنجایی که دستگاه شور در بردارنده ۵ آواز می باشد و بر دستگاه های دیگر تاثیر مشهودی گذاشته به مادر دستگاه های موسیقی ایرانی شهرت دارد. اکثر آوازهای محلی ایرانی در دستگاه شور اجرا می شود. از آنجایی که اجرای این دستگاه آسان است استفاده از آن در میان مردم بیشتر به چشم می خورد. پنج آواز افشاری، ابوعطا، دشتی، بیات کرد و بیات ترک در دستگاه شور قرار می گیرند، علاوه بر آن این دستگاه شامل تعدادی گوشه است که بر فرعیات آن می افزاید. از طریق همین گوشه ها دستگاه شور امکان پرده گردانی به دستگاه های دیگر را دارد. مثلا می توان از دستگاه نوا به شور در گوشه ی رهاوری تغییر کرد همچنین تغییر به صورت بلعکس نیز امکان پذیر است.

تاریخچه دستگاه شور

هرچند که بیشتر آوازهای فلکلور ایرانی در دستگاه شور اجرا می شود اما این دستگاه جزو مقام های اصلی موسیقی قدیم ایران به شمار نمی آید. از اواسط قرن هفتم هجری است که دستگاه شور در تقسیم بندی مقامی بوجود می آید. در موسیقی عربی شور جزو دسته ی بیات قرار می گیرد و حتی به آن بیاتی شوری گفته می شود. در موسیقی ترکی از آنجایی که درجات مقام عشاق و بیاتی از نظر اجرای نت با هم تفاوت دارند با دستگاه شور اجرا می شوند. در موسیقی ایرانی دستگاه شور در سه منطقه شور بالا، شور وسط و شور پایین قابل اجرا است. برای تغییر درکیفیت شور باید نت ها را جابجا کرد.

به شور آمدن

هر گاه انسان به وجد می آید و از چیزی به شعف و هیجان دست پیدا می کند در اصطلاح می گویند که به شور آمده است. در واقع دستگاه شور در موسیقی اصیل ایرانی به این شکل است که نوایی در اثر ایجاد شور و هیجان بر می خیزد که به نوعی نشان دهنده ی تحریک حالات درونی است. دکتر علیزاده محمدی در کتاب دیدگاه های نوین بر ردیف موسیقی ایرانی هر کدام از دستگاه های موسیقی ایرانی را به یکی از ماه های شمسی ربط داده است. در این لیست دستگاه شور در کنار ماه اردیبهشت قرار گرفته است. شاید به دلیل شعفی که در این ماه بهاری در انسان و طبیعت دیده می شود با دستگاه شور برابر دانسته اند.

دستگاه شور و فلکلور

از قدیم الایام گوش مردم ایران با آوازهای محلی آشنا بوده. بنابراین می توان گفت مردم محلی که حتی آموزش آواز ندیده اند با دستگاه شور آشنایی دارند. حتی آوازهایی که ملودی آن ها تغییر کرده دارای همان دستگاه شور است. از خاصیت های دستگاه شور می توان به تعدد ملودی اشاره کرد. نوازندگان قدیمی دستگاه شور را از نواختن پایین دسته شروع و به شور بالا دسته می رفتند این نوع گوشه که در زمان فتحعلی شاه نیز وجود داشته است به دلیل دشواری خارا نامیده می شد. از آنجایی که آوازهای فلکلور در دستگاه شور اجرا می شوند در مناطق کردستان بیشتر شنیده می شود. زیرا آوازهای مردمان این منطقه بیشتر فلکلور بوده. علاوه بر این با اشعار حماسی که با تنبور به اجرا در می آید و یا موسیقی حزن انگیزی که مخصوص مراسم عزاداری است همراه می باشد.

گوشه های دستگاه شور

به دلیل گوشه هایی فراوانی که دارد به آن وسعت زیادی بخشیده است. برخی از این گوشه ها عبارتند از : درآمد، شهناز، نغمه، قجر، سلمک، ملانازی، گلریز، قرچه، رضوی، حسینی، کرشمه، تنگسیری، هشتری، شهرآشوب، غزال، مثنوی و …. علت نام گذاری هر کدام از این گوشه ها دارای تاریخچه ای است. بعنوان مثال: نزدیک بوشهر محله ای به نام تنگستان وجود دارد مردم این ناحیه را تنگسیر می گویند. گوشه تنگسیری منسوب به این منطقه است. از آنجایی که مثنوی یک نوع وزن شعری است که در موسیقی ایرانی نقش پررنگی دارد امروزه برای مثنوی خوانی از کتاب مثنوی مولوی نیز استفاده می شود در زمان های گذشته دراویش وقتی از کوچه ها عبور می کرند مثنوی می خوانند. گوشه ی مثنوی از همین اشعار موزون بر می خیزد. آموزش آواز

 

برنامه درسی دوره

گوشه
درآمد اول دستگاه شور 00:30:00
گوشه کرشمه 00:00:00
گوشه رهاوی 00:16:00
گوشه سلمک 00:24:00
گوشه شهناز 00:30:00
گوشه قرچه 00:30:00
گوشه رضوی 00:31:00
گوشه بزرگ 23:48:00
گوشه دوبیتی 00:14:00
گوشه دوبیتی (نوع دیگر) 00:17:00
گوشه دوبیتی ضربی 00:16:00
گوشه حسینی 00:26:00
گوشه فرود حسینی 00:23:00
گوشه گرایلی یا گریلی 00:35:00
گوشه مثنوی شور 00:50:00

اساتید

86 دانشجو ثبت نام کرده
تمامی حقوق این سایت به محفل آواز تعلق دارد. هرگونه کپی برداری پیگرد قانونی دارد.